Ο εθισμός και τα social media στη ζωή παιδιών και εφήβων βρέθηκαν στο επίκεντρο της «Μεγάλης Εικόνας» στο MEGA, σε μια συζήτηση που αποκτά ιδιαίτερη σημασία, εν μέσω των κυβερνητικών σχεδίων για περιορισμό της πρόσβασης ανηλίκων στις ψηφιακές πλατφόρμες «Εμπιστεύομαι την AI περισσότερο από οποιονδήποτε στη ζωή μου». Αυτή ήταν η πιο ανησυχητική παραδοχή που έκανε μια κοπέλα, κάπου μεταξύ εφηβείας και ενήλικου ορίζοντα, στην εκπομπή «Μεγάλη Εικόνα» με τη Νίκη Λυμπεράκη, η οποία άνοιξε μια από τις πιο κρίσιμες συζητήσεις της εποχής αλλά και της επικαιρότητας, δεδομένων και των κυβερνητικών ανακοινώσεων που υπήρξαν: Τη σχέση των παιδιών και των εφήβων με το διαδίκτυο, τα social media και την τεχνητή νοημοσύνη. Οι καλεσμένοι της εκπομπής, άλλωστε, ήταν από μόνοι τους λόγος για να παρακολουθήσει κάποιος την εκπομπή του MEGA παρά τη μεταμεσονύχτια έναρξη της. Ανάμεσά τους η ιδρύτρια της Παγκόσμιας Πρωτοβουλίας «Human Change Foundation», Μαργκαρίτα Λουί Ντρέιφους και ο Δρ. Zachary Stein, συγγραφέας, με σπουδές στη φιλοσοφία και την ψυχολογία. Ωστόσο, ένα θέμα που αφορά τα παιδιά, αρχίζει και τελειώνει σε αυτά. Γι’ αυτό και οι μαρτυρίες των ίδιων των παιδιών ήταν το πιο αποκαλυπτικό κομμάτι της εκπομπής. «Ρωτάω πολλά πράγματα την τεχνητή νοημοσύνη για ζητήματα που δε θα μπορούσα να ρωτήσω κανέναν άλλον», παραδέχεται μια έφηβη, ενώ μια άλλη σημειώνει πως «κανείς δε με ρώτησε αν είμαι εθισμένη». Η τεχνολογία δεν λειτουργεί απλώς ως εργαλείο, αλλά ως υποκατάστατο ανθρώπινης επικοινωνίας και εύκολης λύσης. «Συχνά στέλνω στο ChatGPT μια άσκηση και αυτό μου τη λύνει», είπε ένας μαθητής, περιγράφοντας μια νέα πραγματικότητα στην εκπαιδευτική διαδικασία, όπου το prompting εξελίσσεται σε δεξιότητα. Ποιος είπε ότι το μοντέλο της Αυστραλίας για την απαγόρευση των Social Media πέτυχε; «Η καλύτερη λύση για όλα τα προβλήματα είναι η αυτοκτονία» Η Μαργκαρίτα Λουί Ντρέιφους, ιδρύτρια της πρωτοβουλίας Human Change, έδωσε μια ευρύτερη διάσταση στο ζήτημα. «Πολλοί ανησυχούν για την κλιματική αλλαγή. Εγώ ανησυχώ περισσότερο για την ανθρώπινη αλλαγή», ανέφερε χαρακτηριστικά. Περιέγραψε μια νέα κουλτούρα μοναξιάς, όπου οι νέοι είναι διαρκώς συνδεδεμένοι, αλλά ουσιαστικά απομονωμένοι. Οι συνέπειες, όπως είπε, είναι ήδη ορατές: κρίση ψυχικής υγείας, αύξηση των αυτοκτονιών και δημογραφική πτώση. Το προσωπικό της κίνητρο είναι αποκαλυπτικό. Οι κόρες της, σε ηλικία μόλις 6 ετών, της είχαν πει ότι «η καλύτερη λύση για όλα τα προβλήματα είναι η αυτοκτονία». Ένα από τα βασικά ερωτήματα που τέθηκαν είναι κατά πόσο οι ίδιες οι τεχνολογικές εταιρείες λογοδοτούν. Όπως τονίστηκε, πρόκειται για κολοσσούς δισεκατομμυρίων που δεν υποχρεούνται να αποδείξουν ότι τα προϊόντα τους είναι ασφαλή για τα παιδιά. Ψύχωση λόγω AI Ο Δρ. Zachary Stein, περιγράφει την κατάσταση με δραματικούς όρους: «Τα παιδιά σήμερα μετέχουν στο μεγαλύτερο τεχνολογικό πείραμα της ανθρωπότητας». Όπως εξήγησε στην εκπομπή του MEGA, πρόκειται για μια άνευ προηγουμένου μαζική εισβολή τεχνολογιών που επηρεάζουν βαθιά τον ανθρώπινο νου, χωρίς να έχουν προηγηθεί επαρκείς έλεγχοι ή κατανόηση των συνεπειών. «Βρισκόμαστε εν μέσω ενός τεράστιου και επικίνδυνου πειράματος», τονίζει, ενώ συμπληρώνει, αντιστρέφοντας τη συνήθη λογική, ότι «πρέπει να αποδείξουμε ότι η τεχνολογία είναι επικίνδυνη». Η εκπομπή ανέδειξε και τις ακραίες περιπτώσεις. Συγκλονιστικό είναι το παράδειγμα μιας 20χρονης κοπέλας, η οποία μετά τον θάνατο του αδελφού της, άρχισε να συνομιλεί με το ChatGPT πιστεύοντας ότι επικοινωνεί μαζί του. Η μηχανή δεν αμφισβήτησε αυτή της την πεποίθηση, με αποτέλεσμα η κοπέλα να εγκλωβιστεί σε μια παρατεταμένη αυταπάτη που οδήγησε τελικά σε ψυχιατρική νοσηλεία. Όπως επισημαίνεται, σε ευάλωτα άτομα ή σε περιπτώσεις προϋπαρχουσών ψυχικών διαταραχών, η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να επιδεινώσει δραματικά την κατάσταση. Ιδιαίτερη αναφορά έγινε και στο φαινόμενο των «AI συντρόφων». Σε έρευνα με δείγμα 2.000 παιδιών, το ένα τρίτο δήλωσε ότι έχει έναν/μία τέτοιο/α «σύντροφο», ενώ περίπου το 10% παρουσίασε συμπτώματα «διαταραχής προσκόλλησης». Πολλά από αυτά τα παιδιά δήλωσαν ότι εμπιστεύονται την τεχνητή νοημοσύνη περισσότερο από τους ανθρώπους γύρω τους. Η εξέλιξη αυτή καταδεικνύει μια βαθιά μετατόπιση. Οι ανθρώπινες σχέσεις αντικαθίστανται από ψηφιακές, πιο «εύκολες» και ελεγχόμενες αλληλεπιδράσεις. Σχετικά με την απαγόρευση των social media στην Ελλάδα Στο ελληνικό πλαίσιο, ο κ. Παπαστεργίου, Υπουργός Ψηφιακής Διακυβέρνησης, σημείωσε την πρόθεση απαγόρευσης της πρόσβασης σε social media για παιδιά κάτω των 15 ετών από το 2027. Το μέτρο παρουσιάστηκε ως μια «αυτονόητη πράξη ευθύνης», σε μια περίοδο όπου όλο και περισσότεροι γονείς δηλώνουν αδυναμία να διαχειριστούν τη σχέση των παιδιών τους με το διαδίκτυο. Παράλληλα, επισημάνθηκε ότι η τελική ευθύνη θα παραμείνει στους γονείς, οι οποίοι καλούνται να θέσουν όρια και να εξηγήσουν στα παιδιά ότι η ζωή δεν μπορεί να περιορίζεται σε μια οθόνη. Το μήνυμα του Δρ. Stein προς τους γονείς ήταν σαφές και ίσως σκληρό: «Αντιμετωπίστε αυτές τις τεχνολογίες σαν ναρκωτικά». Όπως εξήγησε, πρόκειται για συστήματα σχεδιασμένα να προκαλούν εθισμό, και η αντιμετώπισή τους απαιτεί συνειδητή αποστασιοποίηση. Η αλλαγή, ωστόσο, πρέπει να ξεκινήσει από τους ίδιους τους ενήλικες. «Οι γονείς πρέπει πρώτα να απεξαρτηθούν οι ίδιοι», υπογράμμισε. Η εκπομπή κατέληξε σε ένα ανησυχητικό αλλά ξεκάθαρο συμπέρασμα. Δεν πρόκειται για ένα πρόβλημα που έρχεται, αλλά για μια κρίση που ήδη εξελίσσεται. Σε αντίθεση με το παρελθόν, όπου η παιδική ηλικία θεωρούνταν μια περίοδος σχετικής ασφάλειας, σήμερα τα δεδομένα έχουν ανατραπεί. Και ίσως για πρώτη φορά, όπως ειπώθηκε, οι μεγαλύτερες ηλικίες φαίνεται να προσαρμόζονται καλύτερα από τα ίδια τα παιδιά σε έναν κόσμο που υποτίθεται ότι σχεδιάστηκε για εκείνα.
Η «Μεγάλη Εικόνα» ενός σύνθετου ζητήματος: Οι τεχνολογίες σαν ναρκωτικά και η ανθρώπινη αλλαγή από τα Social Media
